• دوشنبه, ۲۰ آذر ۱۳۹۶ / ساعت ۱۹:۲۰:۳۴
  • شناسه خبر: 692
پنج شاخص مهم برای موفقیت در سیاست

انسان به طور طبیعی ناگزیر از زندگی اجتماعی است، از طرفی لازمه زندگی اجتماعی نیز تزاحم و برخورد افراد و گروها با یکدیگر است که گاهی به فساد و فنای جامعه نیز منجر خواهد شد. به همین جهت باید تدبیری اندیشیده شود تا اینکه هر گروهی در جایگاه شایسته خود قرار گیرد، و به حق خود دست یابد و دست از تجاوز و تصرف عدوانی در حقوق دیگران بردارد چنین تدبیری را سیاست می گویند.

پنج شاخص مهم برای موفقیت در سیاست

گاهی این چنین تصور می شود که منابع اسلامی و دینی حرفی برای سیاست و سیاست مداران ندارد، و یا اصلاً دین ارتباطی با سیاست ندارد. این باور و برداشت، چیزی جز تحمیل باور ناصحیح و شخصی بعضی افراد بر آموزه های دینی و اسلامی نیست، به واقع اگر این دسته افراد فهم کامل و صحیحی از ایدئولوژی اسلامی و منظومه شاخص های اسلامی داشتند، هیچ گاه این چنین مطلبی را بر اندیشه اسلام تحمیل نمی کردند.

معنا و مفهوم سیاست

اندیشمندان علوم سیاسی، سیاست را به معانی مختلفی تعریف کرده اند، به طوری که بعضی قالب بر ۲۰۰ تعریف برای واژه سیاست بیان کرده اند؛ ولی با توجه به اینکه نه این متن توان بیان و بررسی آن تعاریف را دارد و نه ما به دنبال بیان همه آن تعاریف هستیم، به همین جهت تنها به گوشه ای از تعاریفی که دانشمندان علم اخلاق و سیاست بیان داشته اند اشاره می کنیم.
در یک تعریف، سیاست این چنین معرفی شده است: «سياست، رهبرى صلح‏ آميز يا غير صلح‏ آميز روابط ميان افراد، گروه ها و احزاب (نيروهاى اجتماعى) و كارهاى حكومتى در داخل يك كشور[۱] و روابط ميان يك دولت با دولت هاى ديگر در عرصه جهانى است.»[۲]

خدای متعال در قرآن کریم در اهمیت این شاخص می فرماید: «قَدْ جاءَكُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِيَ فَعَلَيْها وَ ما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفيظ؛[انعام، آیه۱۰۴] به راستى رهنمودهايى از جانب پروردگارتان براى شما آمده است. پس هر كه به ديده بصيرت بنگرد به سود خود او، و هر كس از سر بصيرت ننگرد به زيان خود اوست، و من بر شما نگهبان نيستم.»

خواجه نصیر الدین طوسی در مقام تبیین معنای سیاست، به این مطلب اشاره می کنند که انسان به طور طبیعی ناگزیر از زندگی اجتماعی است، از طرفی لازمه زندگی اجتماعی نیز تزاحم و برخورد افراد و گروها با یکدیگر است که گاهی به فساد و فنای جامعه نیز منجر خواهد شد. به همین جهت باید تدبیری اندیشیده شود تا اینکه هر گروهی در جایگاه شایسته خود قرار  گیرد، و به حق خود دست یابد و دست از تجاوز و تصرف عدوانی در حقوق دیگران بردارد چنین تدبیری را سیاست می گویند. كه اگر به مقتضاى قاعده «حكمت» باشد و كمال نوعى و شخصى انسان را محقق سازد، «سياست الهى» نام دارد و گرنه به پسوندهاى متعددى اضافه خواهد شد.[۳]

بایسته های سیاسی در نهج البلاغه

 برای موفقیت در تمام عرصه های سیاسی حکومتی و مردمی، خُرد و کلان، نیاز است افراد خود را به شاخص و ویژگی های مهمی مجهز نمایند، در غیر این صورت در تعاملات اجتماعی و بین المللی با انسان ها و جوامع مختلف با شکست قطعی و غیر قابل جبران مواجه خواهند شد.

۱- بینش و بصیرت سیاسی: از جمله لوازم و شاخص های موفقیت در میدان سیاست، داشتن بینش و بصیرت صحیح و کامل است. انسانی که در مسیر سیاست فاقد هر گونه آگاهی و بصیرت است، نه تنها نمی تواند موجب نجات دیگران از فتنه های سیاسی و اجتماعی باشد، بلکه خود نیز در آن گرفتاری ها و فتنه ها غرق و نابود خواهد شد.
خدای متعال در قرآن کریم در اهمیت این شاخص می فرماید: «قَدْ جاءَكُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِيَ فَعَلَيْها وَ ما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفيظ؛[انعام، آیه۱۰۴] به راستى رهنمودهايى از جانب پروردگارتان براى شما آمده است. پس هر كه به ديده بصيرت بنگرد به سود خود او، و هر كس از سر بصيرت ننگرد به زيان خود اوست، و من بر شما نگهبان نيستم.»
در بینش امام علی(علیه السلام) بصیرت لازمه ی منصب رهبری جامعه است. «لَا يَحْمِلُ هَذَا الْعَلَمَ إِلَّا أَهْلُ الْبَصَرِ وَ الصَّبْرِ وَ الْعِلْمِ [بِمَوَاقِعِ‏] بِمَوَاضِعِ الْحَق‏؛[۴] و اين پرچم را به دوش نمى‏ كشد مگر آن كه اهل بصيرت و استقامت و داناى به موارد حق باشد.»

۲-انتخاب آگاهانه و خردورزی: عرصه سیاست، عرصه تقابل حق و باطل است. انسانی که خود را به شاخص بصیرت و بینش سیاسی مجهز کرده است، مرعوب غوغا سالاری افراد معاند نمی شوند.
در توصیف این چنین افراد آگاهی خدای متعال می فرماید: «الَّذينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ؛[زمر، آیه۱۸] به سخن گوش فرا مى ‏دهند و بهترين آن را پيروى مى‏ كنند اينانند كه خدايشان راه نموده و اينانند همان خردمندان.»
در نگاه امام علی(علیه السلام) کسی که در زندگی به خوبی از قوه اندیشه و خردورزی استفاده می کند بینا می شود: «مَنْ تَفَكَّرَ أَبْصَر؛[۵] هر کس بیندیشد فرجام کارها را می بیند.»، به تبع این توانایی خود می تواند به انتخاب آگاهانه انسان کمک شایانی کند.

۳-پرهیز از تعصب کورکورانه و جاهلانه: تعصب جاهلانه و نادرست از جمله مواردی است که مانع فهم صحیح در انتخاب آگاهانه می شود. انسانی هایی که در مسیر فعالیت های سیاسی در دام تعصب های ناصحیح و مذمم گرفتار شده اند، در میدان جدال حق و باطل نمی توانند از رهنمودهای عقل سلیم بهره مند و از انتخاب اصلح و صالح برخوردار شوند.
در اندیشه علوی تعصب مذموم این چنین مورد بیان و نکوهش قرار داشته است: «اِعتَرَضَتهُ الحَمِيَّة، فَافتَخَرَ عَلَي آدَمَ بِخَلقِهِ، وَ تَعَصَّبَ عَلَيهِ لِأصلِهِ؛[۶] این روایت به این مطلب اشاره دارد که [ابليس در برابر فرمان خداوند به کرامت آدم] دچار باد دماغ گرديد، و با چنگ زدن به آفرينش خود بر آدم بباليد، و به اصلِ خود [ که از آتش است ] بر او [ که از گِل است ] تعصب ورزيد.»

۴-دشمن شناسی: در عرصه سیاست انسان باید به خوبی دوست را از دشمن باز شناسد، تا اینکه در مسیر زندگی خود بی جهت دوست را مورد هجمه و کینه قرار ندهد، و دشمن را به عنوان دوست و یاور نپندارد.
کسانی که از قوه دشمن شناسی بالایی برخوردار نیستند، به راحتی مقهور بازی و برنامه دشمن می شوند، و چه بسا در مسیر اهداف و مقاصد آنان قدم بردارند. خدای متعال همواره افراد را از دوستی با دشمنان باز داشته است و از تبعات شوم آن افراد را آگاه کرده است: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ كَفَرُوا بِما جاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ؛[ممتحنه، آیه۱] اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، دشمن من و دشمن خودتان را به دوستى برمگيريد [به طورى‏] كه با آنها اظهار دوستى كنيد، و حال آنكه قطعاً به آن حقيقت كه براى شما آمده كافرند.»
در کتاب شریف نهج البلاغه حضرت در خصوص توجه به کید دشمن و ضرورت دشمن شناسی بعد از آن که مالک را سفارش به پذیرش صلح شرافتمندانه می‌کند، می‌فرماید: «وَ لَكِنِ الْحَذَرَ كُلَّ الْحَذَرِ مِنْ عَدُوِّكَ بَعْدَ صُلْحِهِ فَإِنَّ الْعَدُوَّ رُبَّمَا قَارَبَ لِيَتَغَفَّلَ فَخُذْ بِالْحَزْمِ وَ اتَّهِمْ فِي ذَلِكَ حُسْنَ الظَّن‏؛[۷] زنهار، زنهار، سخت از دشمنت پس از پذیرش صلح برحذر باش، چرا که دشمن گاهی نزدیک می‌ شود که غافلگیر سازد. بنابراین دوراندیشی را به کار گیر و در این موارد خوش‌ بینی را متهم کن!.»

 تعصب جاهلانه و نادرست از جمله مواردی است که مانع فهم صحیح در انتخاب آگاهانه می شود. انسانی هایی که در مسیر فعالیت های سیاسی در دام تعصب های ناصحیح و مذمم گرفتار شده اند، در میدان جدال حق و باطل نمی توانند از رهنمودهای عقل سلیم بهره مند و از انتخاب اصلح و صالح برخوردار شوند.

۵-شجاعت و غیرت دینی و سیاسی: از جمله ویژگی های بارز امام علی(علیه السلام) در تمام عرصه های نظامی اجتماعی و سیاسی، شجاعت فوق العاده حضرت بوده است، این خود شاخص برتری است که می تواند بهترین الگو برای همه افراد بخصوص در عرصه سیاسی باشد.
در قسمتی از نهج البلاغه شجاعت برخورد با فتنه در سیره امام علی(علیه السلام) این چنین منعکس شده است: «أَيُّهَا النَّاسُ فَإِنِّي فَقَأْتُ عَيْنَ الْفِتْنَةِ وَ لَمْ يَكُنْ لِيَجْتَرِئَ عَلَيْهَا أَحَدٌ غَيْرِي بَعْدَ أَنْ مَاجَ غَيْهَبُهَا وَ اشْتَدَّ كَلَبُهَا؛[۸] مردم! این من بودم که چشم فتنه را درآوردم و کسی جز من جرأت بر آن نداشت؛ بعد از آن که امواج فتنه همه جا گسترده بود و هاری آن فزونی یافته بود.»
سخن آخر
سزاوار است افراد پیش از ورود در عرصه سیاست و سیاستمداری خود را به شاخص و توانا هایی همچون بصیرت، شجاعت، انتخاب آگاهانه، دشمن شناسی،  مجهز نماید تا اینکه به موفقیت مطلوب و مورد تأیید دین در عرصه سیاست دست یابند.

منبع : تبیان


پی نوشت ها:
[۱]. نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص۸۲٫ «إِنَّهُ لَا بُدَّ لِلنَّاسِ مِنْ أَمِيرٍ بَرٍّ أَوْ فَاجِر».
[۲]. اخلاق سياسى، على اصغر الهامى نيا، ص۱۸، به نقل از بنيادهاى علم سياست، عبدالرحمن عالم، نشر فى، ۱۳۷۳، تهران.
[۳]. ر.ک: همان، به نقل از اخلاق ناصرى، خواجه نصيرالدين طوسى، ص ۲۱۰، اسلاميه.
[۴]. نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص۲۴۸٫
[۵]. همان، ص۴۰۲٫
[۶]. همان، ص۲۸۶٫
[۷]. همان، ص۴۴۱٫
[۸]. همان، ص۱۳۷٫



دیدگاه ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نه − 1 =

گیشه روزنامه
نظرسنجی و بایگانی